Metoclopramide bij misselijkheid wat je moet weten

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Stel je voor: je voelt je beroerd, je maag draait door elkaar en je wilt alleen maar rust. Misselijkheid is één van die klachten die je dag volledig kan verpesten. Of het nu komt door een vervelende buikgriep, een avondje te veel gedronken of de zware impact van chemotherapie: je wilt er zo snel mogelijk vanaf.

Een medicijn dat artsen vaak voorschrijven, is metoclopramide. Maar wat is het eigenlijk, hoe werkt het en waar moet je écht op letten?

In dit artikel lees je alles wat je moet weten, zonder ingewikkelde dokterstaal.

Wat is metoclopramide precies?

Metoclopramide is de werkzame stof achter bekende merknamen zoals Reglan of Pramin, maar je krijgt het vaak gewoon als het goedkopere generieke middel meegegeven bij de apotheek. Het is een echte aanpakker.

Het valt onder de zogenaamde dopamine-antagonisten. Klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat het de boel in je lichaam kalmeert op een manier die misselijkheid en braken remt. Het is een medicijn dat al jarenlang wordt gebruikt en door artsen wordt vertrouwd. Het is niet zomaar een pilletje dat je maag inhoudt; het stuurt je spijsvertering letterlijk weer de goede kant op.

Hoe werkt het in je lichaam?

Om te begrijpen waarom je je na inname vaak snel beter voelt, moet je weten wat er intern gebeurt. Metoclopramide heeft een dubbele werking die het verschil maakt.

De maag die weer aan het werk gaat

Als je misselijk bent, voelt het vaak alsof je maag stilstaat. Voedsel blijft liggen en dat zorgt voor een vol, misselijk gevoel. Metoclopramide zorgt ervoor dat de spieren in je maag en darmen weer normaal samentrekken.

Een filter voor je hersenen

Het versnelt de leegmaking van je maag. Hierdoor kan het voedsel sneller doorstromen naar je darmen, wat direct verlichting geeft.

Daarnaast werkt het in op je hersenen. In het braakcentrum van je hersenen zitten receptoren die reageren op dopamine. Als die te actief zijn, krijg je de neiging om over te geven. Metoclopramide blokkeert die receptoren. Je hersenen krijgen dus het signaal: "Rustig maar, braak niet." Het is alsof je een ruisfilter op een radio zet: de storing verdwijnt.

Wanneer schrijft een arts dit voor?

Artsen grijpen niet zomaar naar metoclopramide; het is vaak een effectieve oplossing voor specifieke situaties waar andere middelen minder goed werken.

• Chemotherapie: Dit is een van de grootste aanleidingen. Chemotherapie kan extreme misselijkheid veroorzaken. Metoclopramide wordt vaak gebruikt om deze chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid en braken (CINV) te bestrijden, soms in combinatie met andere medicijnen.
• Na een operatie: De narcose en de ingreep zelf kunnen je maag ontregelen. Het helpt om de misselijkheid na een operatie te bedwingen.
• Gastroparese (traag werkende maag): Sommige mensen hebben een maag die te langzaam leegloopt, wat leidt tot chronische misselijkheid en een opgeblazen gevoel. Hier is metoclopramide een uitkomst om de boel weer op gang te helpen.
• Reisziekte: Hoewel er specifiekere middelen tegen reisziekte bestaan, kan metoclopramide ook helpen als je last hebt van wagenziekte of zeeziekte.
• Zwangerschapsmisselijkheid: In sommige gevallen, en altijd onder streng toezicht van een arts, kan het worden ingezet tegen extreme misselijkheid tijdens de zwangerschap.

Hoe snel en hoe vaak?

Het fijne aan metoclopramide is dat het meestal redelijk snel werkt. De meeste mensen voelen binnen 30 tot 60 minuten dat de ergste druk van de ketel af is. Bij chemotherapie kan het even duren voordat het effect volledig is, maar vaak merk je binnen een uur verbetering.

Bij een trage maag (gastroparese) kan het soms een paar dagen duren voordat het ritme echt is hersteld.

Wat de dosering betreft: dit verschilt enorm. Een arts bepaalt dit op basis van wat er aan de hand is.

Voor chemotherapie zijn doses van 10 of 20 mg drie keer per dag gebruikelijk. Voor een trage maag worden vaak lagere doses gegeven, verspreid over de dag. De tabletten zijn er in verschillende sterktes (10 mg, 25 mg, 50 mg). Luister goed naar je arts of apotheker en overschrijd nooit zelf de dosis.

Bijwerkingen: waar moet je op letten?

Net als bijna alle medicijnen kan metoclopramide bijwerkingen geven. De meest voorkomende zijn gelukkig vaak mild en vervelend, maar gevaarlijk. Er zijn ook bijwerkingen die je serieus moet nemen.

• Sufheid en vermoeidheid: Dit is de nummer één bijwerking. Je kunt je er flink slaperig door voelen. Rijden onder invloed van metoclopramide is dan ook een slecht idee totdat je weet hoe het bij jou werkt.
• Hoofdpijn en duizeligheid: Ook vrij algemeen.
• Maagkrampen: Soms voelt je buik eerst wat onrustig aan voordat het beter gaat.

De serieuze waarschuwingen

Vooral bij langdurig gebruik (langer dan 3 maanden) of hoge doses kan het extrapiramidale symptomen (EPS) veroorzaken.

Dit klinkt eng, en dat is het ook een beetje: het zijn onwillekeurige spierspanningen, trillen (zoals bij Parkinson), stijfheid of rare bewegingen. Oudere mensen zijn hier gevoeliger voor.

Een andere zeldzame, maar ernstige aandoening is het serotoninesyndroom. Dit kan gebeuren als je metoclopramide combineert met bepaalde antidepressiva (SSRI's). Je lichaam krijgt dan te veel serotonine.

Symptomen zijn verwardheid, onrust, snelle hartslag en koorts. Als je dit merkt, moet je direct contact opnemen met een arts.

Interacties met andere medicijnen

Metoclopramide werkt niet altijd goed samen met andere middelen. Het is dus cruciaal dat je je apotheker of arts volledig informeert over alles wat je slikt. Vooral:

• Antidepressiva: Zowel SSRI's als SNRI's verhogen het risico op het serotoninesyndroom.
• Antipsychotica: Verhogen het risico op de eerder genoemde bewegingsstoornissen (EPS).
• Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen (benzodiazepines): Deze versterken elkaars effect. Je wordt er extra suf van, wat gevaarlijk kan zijn.
• Middelen tegen bewegingsziekte: Sommige hiervan werken het effect van metoclopramide tegen, waardoor het minder goed werkt.

Wat je verder nog moet weten

Metoclopramide is een effectief medicijn, maar het is geen snoepje. Gebruik het alleen voor de korte termijn tenzij je arts expliciet zegt dat je het langdurig moet gebruiken.

De kans op bijwerkingen, met name die vervelende spierklachten, neemt toe naarmate je het langer slikt. Een handige tip: Als je merkt dat je suf wordt, kun je overwegen de zwaardere taken voor jezelf te bewaren tot je weet hoe je reageert. Plan belangrijke afspraken of autoritten dus slim in. Wat kost het?

Als je de merknaam Reglan koopt, ben je vaak duurder uit, maar de generieke versie is meestal spotgoedkoop.

In Nederland betaal je voor een doosje vaak tussen de 3 en 10 euro, afhankelijk van de sterkte en de apotheek. De basisverzekering vergoedt het in de meeste gevallen wel, maar check dit even bij je polis.

Conclusie

Metoclopramide is een krachtige bondgenoot tegen misselijkheid. Of je nu kampt met de nasleep van een operatie, de zware last van chemotherapie draagt of een maag die gewoon even niet wil meewerken: dit medicijn kan verlichting brengen. Het werkt snel en doeltreffend door je maag te activeren en je hersenen te kalmeren, vergelijkbaar met middelen die tegenwoordig op recept zijn.

Hou je aan de dosering, wees alert op sufheid en meld bijwerkingen direct.

Zo zorg je dat het je helpt in plaats van hindert. En onthoud: een goed werkende maag is het halve werk voor een goed herstel.

Disclaimer: Dit artikel is informatief en geen vervanging voor medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of apotheker bij vragen over je medicatie.