Ranitidine uit de handel wat nu

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Herinner je je die oranje doosjes Zantac nog? Of die goedkope ranitidine-pillen van de drogist?

Jarenlang stonden ze in bijna elke medicijnkast. Ze waren een wondermiddel tegen brandend maagzuur. Maar toen was het ineens gedaan.

Ranitidine werd uit de handel genomen. Wat is er precies gebeurd?

En, veel belangrijker: wat moet je nu doen als je dit medicijn nodig hebt?

In dit artikel praten we je bij. Geen ingewikkelde medische termen, maar gewoon duidelijk.

De Zantac-zaak: Waarom verdween ranitidine?

Om te begrijpen wat er nu aan de hand is, moeten we terug naar 2019.

De boosdoener: NDMA

Toen ontdekten onderzoekers en toezichthouders iets vervelends in ranitidine, dat vaak onder de merknaam Zantac werd verkocht. De ontdekking ging over een stofje dat NDMA heet (N-Nitrosodimethylamine). Dit klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk best simpel: NDMA is een stof die in sommige gevallen als kankerverwekkend wordt gezien.

Het rare was: het zat niet per se in de pillen door een productiefout. Het leek erop dat het stofje van nature ontstond in de pil zelf, soms door de manier waarop het bewaard werd of zelfs in je eigen maag.

De Amerikaanse FDA (de Amerikaanse keuringsdienst voor medicijnen) was er snel bij.

Zij vonden sporen van NDMA in verschillende partijen ranitidine. Soms in hele lage hoeveelheden, soms helaas iets meer. Omdat je nooit zeker kunt weten hoeveel van zo’n stofje er precies in zit, en omdat het langdurig gebruik risico’s met zich mee zou kunnen brengen, werd het medicijn wereldwijd uit de schappen gehaald. In Nederland gebeurde dat eind 2019.

De impact was groot. Wereldwijd ging het om een markt van miljarden dollars. Patiënten die al jaren vertrouwden op dit middel, moesten plotseling op zoek naar iets anders.

Wat zijn de alternatieven?

Als ranitidine niet meer mag, wat moet je dan gebruiken? De keuze hangt af van hoe ernstig je klachten zijn en wat je arts adviseert.

Protonpompremmers (PPI’s)

Er zijn een paar hoofdcategorieën. Dit is nu de meest voorgeschreven klasse tegen maagzuur. Denk aan medicijnen met de werkzame stof omeprazol (merknaam Prilosec of bijvoorbeeld de huismerken bij Kruidvat of Etos), pantoprazol of lansoprazol, al is het goed om ook stil te staan bij de omeprazol bijwerkingen op lange termijn.

Hoe werken ze? Ze blokkeren de aanmaak van maagzuur veel specifieker en sterker dan ranitidine deed, in tegenstelling tot hoe Rennie kauwtabletten maagzuur neutraliseren.

H2-receptorantagonisten (de ‘nieuwe’ generatie)

Ze zijn zeer effectief bij maagzweren en ernstige brandend maagzuur. Wel is het zo dat ze vaak iets duurder zijn dan de oude ranitidine-pillen, hoewel de huismerken tegenwoordig erg betaalbaar zijn. Ranitidine behoorde tot de groep H2-receptorantagonisten. Hoewel ranitidine zelf van de markt is, zijn er anderen uit deze groep nog wel verkrijgbaar.

Antacida (de klassieke maagtabletten)

Een bekende is famotidine (merknaam Pepcid). Dit werkt heel vergelijkbaar met ranitidine: het remt de zuurproductie, maar doet dit net iets anders.

Leefstijl als medicijn

Het is vaak wat minder sterk dan een PPI, maar wel geschikt voor mensen die een lichtere onderhoudsbehandeling nodig hebben. Dit zijn de middelen die je direct inneemt als je last hebt. Ze neutraliseren het maagzuur direct.

• Minder cafeïne en alcohol.
• Niet te veel eten vlak voor het slapen.
• Stoppen met roken (roken vermindert de bescherming van je maag).
• Gezond gewicht behouden (overgewicht drukt op je maag).

Denk aan middelen met magnesium of aluminium (zoals Rennie of Gaviscon). Ze werken snel, maar vaak maar kort.

Ze zijn handig voor een enkele keer, maar niet geschikt voor chronische klachten of het genezen van zweren. Medicijnen zijn lang niet altijd de enige oplossing. Vaak speelt leefstijl een enorme rol. Denk aan: Veel mensen merken dat aanpassingen hier al een groot verschil maken.

Is ranitidine terug van weggeweest?

Dit is een vraag die veel mensen stellen. Sinds 2022 zijn er in de Verenigde Staten weer partijen ranitidine op de markt gebracht.

De fabrikanten hebben nieuwe productiemethoden ontwikkeld om te garanderen dat de hoeveelheid NDMA verwaarloosbaar is. De FDA heeft hier toestemming voor gegeven, mits er strenge controles blijven plaatsvinden. Echter, in Europa en dus in Nederland is de situatie anders.

De Europese Medicijnenautoriteit (EMA) heeft de vergunning voor ranitidine ingetrokken en deze is tot op heden niet hersteld.

Dit betekent dat ranitidine in Nederland op dit moment officieel nog steeds niet verkrijgbaar is via de reguliere drogist of apotheek. Als je online iets tegenkomt, let dan goed op de herkomst; het is vaak onduidelijk of deze pillen aan de Europese veiligheidsnormen voldoen.

Wat moet je nu doen?

Sta je nog steeds op ranitidine, of ben je op zoek naar een oplossing voor je maagklachten? Hier is een stappenplan:

1. Overleg met je huisarts. Dit is het allerbelangrijkste. Stop nooit zomaar met een medicijn, maar vraag om vervanging. Je arts kan bepalen of een PPI zoals omeprazol of een ander middel zoals famotidine beter bij je past.
2. Check je huidige voorraad. Als je nog oude ranitidine-pillen in je kast hebt liggen (van vóór 2019), raadpleeg dan je apotheker. Over het algemeen wordt afgeraden deze nog te gebruiken, vooral als ze al langere tijd liggen.
3. Kijk naar je leefstijl. Soms is een aanpassing in je dieet al voldoende om de dosering van medicijnen te verlagen.

Conclusie: De toekomst van maagzuurbehandeling

De ranitidine-affaire was een wake-up call voor de farmaceutische industrie. Het liet zien dat medicijnen die decennialang als veilig werden beschouwd, alsnog risico’s kunnen bevatten zodra de technologie om ze te testen verbetert.

Hoewel ranitidine in sommige delen van de wereld terugkeert, is het in Nederland voorlopig verleden tijd. Dat is vervelend voor de trouwe gebruikers, maar het betekent niet dat er geen oplossingen zijn.

De alternatieven zoals omeprazol en famotidine zijn veilig, effectief en goed beschikbaar. De boodschap? Maagzuurklachten zijn vervelend, maar er is gelukkig nog steeds genoeg te doen om ze te bestrijden. Wil je de verschillende opties voor maagzuurremmers vergelijken? Blijf altijd in gesprek met je arts en kies voor middelen die wetenschappelijk bewezen veilig zijn. Zo houd je je maag – en de rest van je lichaam – gezond.