Antibiotica vergelijken welke voor welke infectie

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Voel je je beroerd, snotterig of heb je een zeurende pijn die niet wil wijken? De verleiding is groot om meteen aan antibiotica te denken. Maar wacht even.

Slikken wat je nog over hebt van een vorige keer is niet slim.

Sterker nog, het is gevaarlijk. Antibiotica zijn krachtige medicijnen, maar ze zijn geen wondermiddel voor elke kwaal. Het juiste antibioticum kiezen is als het vinden van de juiste sleutel voor een specifieke deur: de verkeerde werkt niet, en kan het slot zelfs verpesten.

In dit artikel duiken we in de wereld van antibiotica. We vergelijken ze, leggen uit wat ze doen en waar ze het beste voor zijn.

Zodat jij weet hoe het zit. (Maar onthoud: de huisarts is de enige die de definitieve sleutel heeft.)

Hoe werken antibiotica eigenlijk?

Stel je bacteriën voor als kleine indringers die je lichaam binnenkomen en zich razendsnel vermenigvuldigen.

• De bouwplaats slopen: Ze vernietigen de celwand van de bacterie. De bacterie lekt leeg en gaat dood. Denk hierbij aan Penicillines en Cephalosporinen.
• De productie stilleggen: Ze zorgen ervoor dat de bacterie geen nieuwe eiwitten meer kan maken. Zonder eiwitten kan de bacterie niet groeien of zich vermenigvuldigen. Macroliden en Tetracyclines werken zo.

Antibiotica zijn je verdedigingslinie. Ze vallen deze indringers aan op een manier waarop ze niet snel herstellen. De meeste antibiotica werken op twee manieren: Belangrijk verschil: deze wapens werken alleen tegen bacteriën. Niet tegen virussen. Een verkoudheid of de griep is een virus.

Daar doen antibiotica niets tegen. Ze zijn als een stofzuiger in een zwembad: het juiste gereedschap voor de verkeerde klus.

Een overzicht van de belangrijkste antibioticagroepen

Antibiotica zijn er in allerlei soorten en maten. Ze zijn ingedeeld in groepen, gebaseerd op hun chemische structuur en hoe ze te werk gaan. Hieronder de bekendste.

Penicillines: de oer-antibiotica

Dit is de klassieker onder de antibiotica. Penicillines waren de eerste die we ontdekken en worden nog steeds veel gebruikt.

• Amoxicilline: Een echte allemansvriendel. Vaak de eerste keus bij oorontsteking, sinusitis of een longontsteking. Het zit vaak in de standaardkuur die je bij de apotheek ophaalt.
• Flucloxacilline: Een stukje sterker. Dit is de specialist voor huidinfecties. Denk aan wondjes die ontsteken, of aan de beruchte bacterie Staphylococcus aureus (de 'gouden stafylokok').

Cephalosporinen: de krachtpatsers

Ze zijn goed tegen veel voorkomende bacteriën, maar helaas zijn sommige bacteriën er in de loop der jaren resistent tegen geworden. Deze groep lijkt een beetje op penicillines, maar is vaak breder en krachtiger. Ze zijn ingedeeld in generaties: hoe hoger het getal, hoe breder het werkingspectrum en hoe sterker ze zijn. Macroliden zijn de redders in nood voor mensen met een penicilline-allergie.

• Cefuroxim (tweede generatie): Een sterke alleskunner voor luchtweg- en urineweginfecties. Een goed alternatief als penicillines niet werken of niet mogen.
• Ceftriaxon (derde generatie): De zware jongen. Dit is een antibioticum dat vaak in het ziekenhuis via een infuus wordt gegeven. Het doodt een zeer breed scala aan bacteriën en is levensreddend bij ernstige infecties zoals hersenvliesontsteking of een longontsteking die uit de klauwen loopt.

Macroliden: de alternatieven

Ze remmen de groei van bacteriën. Ze zijn vooral effectief tegen bacteriën in de luchtwegen.

• Azitromycine: Beroemd om zijn korte kuur. Waar je bij veel antibiotica 7 tot 10 dagen moet slikken, is Azitromycine vaak al na drie tot vijf dagen klaar. Handig, en de kans op bijwerkingen (zoals diarree) is vaak kleiner.

Tetracyclines: de huidspecialist

Deze groep remt de eiwitproductie van bacteriën. Ze zijn breed inzetbaar, maar staan vooral bekend om hun effectiviteit bij huidproblemen. Dit zijn de 'big guns'.

• Doxycycline: Een echte alleskunner. Het is goed voor luchtweginfecties, maar de grootste ster is bij huidaandoeningen zoals acne en ernstige tekenbeetinfecties (de ziekte van Lyme). Let op: dit middel maakt je huid gevoeliger voor de zon. Smeer je dus goed in.

Fluoroquinolonen: de zware aanpak

Ze doden bacteriën heel effectief en kunnen diep in weefsels doordringen. Artsen schrijven ze voor bij ernstige of complexe infecties, zoals bij het behandelen van huidinfecties met flucloxacilline. Waarom niet altijd?

• Ciprofloxacine: De koning van de urineweginfecties. Het hoopt zich op in de blaas en doodt de bacteriën daar effectief. Ook goed voor sommige longinfecties.
• Levofloxacine: Een sterkere versie, vaak gebruikt bij ernstige longontstekingen.

Sulfonamiden: de specifieke aanpak

Omdat ze ook serieuze bijwerkingen kunnen hebben, zoals peesproblemen of hartritmestoornissen. Daarom zijn ze een tweede- of derde-keus middel.

Deze groep werkt anders dan de rest. Ze blokkeren de aanmaak van een essentieel stofje in de bacterie.

• Cotrimoxazol (Sulfamethoxazol/Trimethoprim): Een vaste waarde bij urineweginfecties, maar ook bij specifieke longinfecties bij mensen met een verzwakt immuunsysteem.

De vraag der vragen: welke moet ik hebben?

Antibiotica zijn geen 'one-size-fits-all', waarbij de keuze tussen breedspectrum versus smalspectrum antibiotica afhangt van vier cruciale factoren: Een arts kan soms een 'antibiogram' aanvragen.

1. Waar zit de infectie? Een urineweginfectie vraagt om een ander antibioticum dan een longontsteking. De medicijnen moeten zich op de juiste plek verzamelen.
2. Welke bacterie is de boosdoener? De ene bacterie is de ander niet. Sommige zijn gevoelig voor penicilline, andere lachen erom.
3. Hoe resistent is de bacterie? In sommige streken zijn bacteriën resistent tegen bepaalde antibiotica. Je arts weet wat er in jouw regio speelt.
4. Jouw lichaam. Ben je allergisch voor penicilline? Heb je suikerziekte? Gebruik je andere medicijnen? Alles speelt mee.

Dat is een test waarbij ze in het lab kijken welk antibioticum de bacterie het hardst raakt.

Meestal is de arts zo ervaren dat hij op basis van je klachten en de locatie van de infectie al de juiste gok kan maken.

Veelvoorkomende infecties en hun match

Om je een idee te geven, hier een lijstje van wat artsen vaak kiezen bij bekende kwaaltjes. Dit is dus geen advies, maar een inkijkje in de medische keuken.

• Urineweginfectie (blaasontsteking): Meestal Nitrofurantoïne of Cotrimoxazol. Bij een ongecompliceerde blaasontsteking bij vrouwen is dit vaak de eerste keus. Ciprofloxacine is de reserve.
• Luchtweginfecties (keelontsteking, bronchitis): Vaak Amoxicilline. Als dat niet mag of werkt, is Azitromycine een goed alternatief.
• Longontsteking: Afhankelijk van de ernst: Amoxicilline voor lichte gevallen. Ceftriaxon of Levofloxacine voor zwaardere gevallen (vaak in het ziekenhuis).
• Huidinfecties (wondjes, steenpuisten): Flucloxacilline is de koning. Het is specifiek gemaakt om de huid aan te pakken.
• Sepsis (bloedvergiftiging): Dit is een noodgeval. Patiënten krijgen in het ziekenhuis direct een cocktail van zware antibiotica, vaak Ceftriaxon en Metronidazol, om alle mogelijke bacteriën te bestrijden.

Bijwerkingen: waar moet je op letten?

Antibiotica zijn niet zacht voor je lichaam. Ze doden niet alleen de slechte bacteriën, maar ook een deel van de goede bacteriën in je darmen.

• Darmklachten: Diarree, een opgeblazen gevoel of misselijkheid zijn de meest voorkomende bijwerkingen. Het is de reden waarom artsen soms adviseren om een antibioticum te combineren met een probioticum (een pil met goede bacteriën).
• Schimmelinfecties: Door de verstoorde balans kunnen schimmels (zoals candida) de overhand krijgen. Vrouwen herkennen dit vaak na een antibioticakuur.
• Allergie: Een jeukende huid, bultjes of zelfs ernstige benauwdheid. Als dit gebeurt, stop direct en bel je arts.

Dat leidt tot de bekende klachten: Lees altijd de bijsluiter. En twijfel je? Bel je apotheek of arts. Ze weten precies wat de risico's zijn.

De gouden regels van antibioticagebruik

Antibioticaresistentie is een groeiend wereldwijd probleem. Het betekent dat bacteriën steeds slimmer worden en niet meer doodgaan van onze medicijnen.

1. Slik alleen op voorschrift: Geen restjes van je buurman, geen eigenwijze experimenten. Als de dokter zegt dat het nodig is, dan is het nodig.
2. Maak de kuur altijd af: Je voelt je na drie dagen misschien beter, maar de allerslimste bacteriën zijn nog in leven. Die gaan zich vermenigvuldigen en worden resistent. Dus: doorslikken tot de strip leeg is.
3. Geen antibiotica voor virussen: Keelpijn, griep of een gewone verkoudheid? Antibiotica helpen niet. Bespaar je lichaam de moeite en de bacteriën de kans om resistent te worden.

Om dit te voorkomen, en om jezelf te helpen, volgen hier drie gouden regels: Antibiotica zijn een uitvinding die miljoenen levens heeft gered. Behandel ze met het respect dat ze verdienen. Luister naar je arts, volg de instructies op en vraag je af bij azitromycine wanneer dit medicijn echt nodig is; gebruik ze alleen als het echt niet anders kan.