Antibiotica bij zwangeren welke zijn veilig

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Zwanger zijn is een wilde rit. Je lichaam verandert, je hormonen gieren en je bent vooral superbeschermend bezig met dat kleine wondertje in je buik.

Maar wat als je ineens een vervelende infectie oploopt? Paniek is logisch, maar vaak onnodig. Want ja, er zijn best wat antibiotica die je veilig kunt slikken tijdens je zwangerschap.

Het draait allemaal om weten wat wel en niet mag. Laten we dit samen uitzoeken, zonder ingewikkelde dokterspraat, maar wel met de feiten op een rijtje.

In dit artikel lees je precies welke antibiotica veilig zijn, welke je beter kunt vermijden en wat je moet weten voordat je naar de apotheek rent.

Geen zorgen, we houden het lekker simpel en praktisch.

Waarom antibiotica en zwangerschap een gevoelig onderwerp zijn

Als je zwanger bent, is alles wat je inneemt van invloed op de ontwikkeling van je baby. Antibiotica zijn krachtige middelen tegen bacteriën, maar ze kunnen ook bijwerkingen hebben. Sommige soorten kunnen de groei van de baby belemmeren of zorgen voor aangeboren afwijkingen, vooral als ze in de verkeerde dosis of in een vroege fase van de zwangerschap worden ingenomen.

Maar laten we helder zijn: een onbehandelde infectie is vaak veel gevaarlijker voor jou en je kind dan een goed gekozen antibioticum.

Een blaasontsteking of longontsteking kan namelijk leiden tot vroeggeboorte of andere complicaties. Het is dus een kwestie van de juiste balans vinden.

Je arts zal altijd de risico’s afwegen: is het antibioticum nodig? En zo ja, welke is dan het veiligst?

Veilige antibiotica tijdens de zwangerschap

Er zijn een aantal antibiotica die standaard als veilig worden beschouwd tijdens de zwangerschap. Deze staan op de groene lijst bij artsen en apothekers.

Penicilline: De klassieke veilige keuze

Hieronder bespreken we de meest voorkomende. Penicilline is een van de meest gebruikte antibiotica en staat al decennia lang bekend als veilig voor zwangere vrouwen. Een bekende variant is Amoxicilline.

Dit middel wordt vaak voorgeschreven bij luchtweginfecties of urineweginfecties. Amoxicilline is verkrijgbaar in tabletten, capsules of als drankje (siroop).

De dosering hangt af van je gewicht en de ernst van de infectie. De kosten zijn meestal laag; een verpakking van 20 tot 40 tabletten kost doorgaans tussen de €5 en €15. Het breekt snel af in het lichaam en bouwt zich niet op in de foetus, wat het een topkeuze maakt. Let wel op: als je een penicilline-allergie hebt, werkt dit niet.

Cephalosporinen: Het sterke broertje

Geef dit altijd door aan je arts, want een ernstige allergische reactie kan gevaarlijk zijn voor zowel jou als de baby. Werkt penicilline niet of ben je er allergisch voor?

Dan zijn cephalosporinen vaak de volgende stap. Bekende namen zijn Cefalexine en Cefuroxim. Ze zijn effectief tegen een breed scala aan bacteriën en worden vaak gebruikt bij hardnekkige infecties.

Cefalexine is verkrijgbaar als tablet en kost gemiddeld tussen de €8 en €18 per verpakking.

Macroliden: Voor luchtweginfecties

Cefuroxim is vaak een injectie die in het ziekenhuis wordt toegediend, wat de kosten wat hoger kan maken, afhankelijk van de apotheek. Hoewel cephalosporinen over het algemeen veilig zijn, is er een kleine kanttekening: ze kunnen de darmflora van de baby beïnvloeden. Dit is meestal tijdelijk en onschadelijk, maar het is goed om tijdens de behandeling voldoende vezels te eten om je eigen darmen en die van de baby te ondersteunen.

Macroliden zoals Azithromycine en Clarithromycine worden soms gebruikt, vooral bij luchtweginfecties of als je allergisch bent voor penicilline. Azithromycine is verkrijgbaar in capsules en kost tussen de €12 en €25 per verpakking.

Het is makkelijk te doseren, vaak maar een paar dagen nodig. Clarithromycine is vaker een injectie, maar soms ook als tablet verkrijgbaar.

Nitrofurantoïne: De urinewegspecialist

De veiligheid is goed onderbouwd, maar er is iets minder data over de langetermijneffecten op de longontwikkeling van het kind vergeleken met penicilline. Toch wordt het in veel landen, inclusief Nederland, als acceptabel beschouwd als penicilline geen optie is. Overleg altijd met je dokter voordat je dit slikt.

Een urineweginfectie (blaasontsteking) komt helaas vaak voor tijdens de zwangerschap. Nitrofurantoïne is hier het middel bij uitstek.

Het wordt als relatief veilig beschouwd, vooral in het eerste en tweede trimester. Het is verkrijgbaar als capsule of zetpil en kost doorgaans tussen de €3 en €8 per verpakking. Het werkt lokaal in de blaas en komt minder in de bloedbaan, wat het risico voor de baby verkleint. Let op: in de laatste fase van de zwangerschap (derde trimester, vlak voor de bevalling) wordt Nitrofurantoïne vaak afgeraden.

Het kan namelijk invloed hebben op de rode bloedcellen van de baby. Een arts zal dit daarom alleen voorschrijven als het echt nodig is en de voordelen zwaarder wegen dan de risico’s.

Antibiotica die je absoluut moet vermijden

Net zo belangrijk als weten wat veilig is, is weten wat je moet vermijden.

Tetracyclines: Gevaar voor tanden en botten

Sommige antibiotica staan op de zwarte lijst vanwege ernstige bijwerkingen bij de ontwikkeling van de foetus. Medicijnen zoals Doxycycline en Tetracycline zijn notoir tijdens de zwangerschap. Ze worden vaak gebruikt voor acne of huidinfecties, maar ze zijn een no-go voor zwangere vrouwen.

Waarom? Ze binden zich aan calcium in de botten en tanden van de baby, wat leidt tot permanente verkleuring en misvormingen.

Sulfonamiden en Trimethoprim: Risico op hartafwijkingen

Dit risico is het grootst na het twintigste week van de zwangerschap, maar het is beter om ze helemaal te vermijden.

Er zijn gelukkig veilige alternatieven voor huidproblemen, zoals erytromycine zalf. Combipreparaten zoals Bactrim (sulfamethoxazol met trimethoprim) worden afgeraden, vooral in het eerste trimester. Ze kunnen het risico op aangeboren hartafwijkingen en andere ontwikkelingsproblemen verhogen. Hoewel ze soms gebruikt worden voor urineweginfecties, zijn er veiligere opties zoals nitrofurantoïne of penicilline beschikbaar.

Fluoroquinolonen: Schadelijk voor gewrichten

Tenzij er geen andere keuze is, zul je arts deze middelen vermijden. Antibiotica zoals Ciprofloxacine en Levofloxacine zijn krachtig tegen ernstige infecties, maar ze mogen niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap.

Ze kunnen misvormingen aan het kraakbeen en de gewrichten van de baby veroorzaken. Deze medicijnen zijn vaak nodig voor complexe infecties, maar als je zwanger bent, zoekt je arts naar een alternatief. Denk hierbij aan hogere doses penicilline of cephalosporinen.

Hoe kiest de arts het juiste antibioticum?

De keuze voor een antibioticum is nooit zomaar een gok. Het hangt af van verschillende factoren: Stel je hebt een luchtweginfectie.

• Soort infectie: Een urineweginfectie vraagt om iets anders dan een longontsteking.
• Trimester: Wat veilig is in week 10, kan anders zijn in week 35.
• Algemene gezondheid: Allergieën of andere medicijnen spelen een rol.
• Resistentie: Artsen kiezen voor antibiotica die zo min bijdragen aan resistente bacteriën.

De eerste keus is vaak penicilline. Als dat niet werkt, schakelen ze over op cephalosporinen.

Bij een urineweginfectie is nitrofurantoïne vaak de beste optie, mits je niet in het derde trimester zit. Voor huidinfecties zijn penicillines of erytromycine veilige keuzes.

Praktische tips voor zwangere vrouwen

Als je een antibioticum moet slikken, zijn er een paar dingen die je kunt doen om het proces soepeler te laten verlopen: Onthoud dat deze informatie algemeen is. Het is geen vervanging voor medisch advies. Elk lichaam is anders, en wat voor de een werkt, is niet altijd perfect voor de ander.

• Volg de voorschriften op: Slik de pillen precies zoals voorgeschreven. Stop niet zomaar, ook als je je beter voelt. De infectie moet echt weg zijn.
• Eet gezond: Antibiotica kunnen je darmflora ontregelen. Eet yoghurt of probiotica om je darmen te ondersteunen.
• Drink veel water: Dit helpt bij het afvoeren van de bacteriën en voorkomt dat de nieren overbelast raken.
• Meld bijwerkingen: Heb je last van misselijkheid, uitslag of duizeligheid? Bel je arts of verloskundige meteen.

Conclusie: Veiligheid staat voorop

Antibiotica tijdens de zwangerschap zijn vaak noodzakelijk en gelukkig zijn er genoeg veilige opties. Door zwangerschapsmedicatie veilig te vergelijken, zie je dat penicilline, cephalosporinen, macroliden en nitrofurantoïne (in de eerste twee trimesters) de groene lichtjes zijn.

Vermijd tetracyclines, sulfonamiden en fluoroquinolonen ten koste van alles. De sleutel is communicatie met je zorgverlener. Zij weten wat er speelt en kunnen de juiste keuze maken voor jou en je baby.

Dus, mocht je een infectie oplopen, hoef je niet in paniek te raken.

Er is een plan, en er is altijd een veilige weg vooruit. Ben je onzeker over een medicijn? Vraag altijd om een second opinion of extra uitleg. Je gezondheid en die van je kind zijn het waard om even door te vragen.