Zwangerschapsmedicatie vergelijken veilig versus risicovol

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Ben je zwanger en heb je medicijnen nodig? Dan spelen er direct veel vragen.

Is dit wel veilig voor de baby? Mag ik deze pilletjes nog wel slikken?

Geen zorgen, je bent niet de enige. Zwangerschap is een intense periode, en soms heb je nu eenmaal een medicijn nodig, of het nu voor een hoofdpijn, een allergie of een chronische aandoening is. Het gaat erom dat je slimme keuzes maakt.

In dit artikel leggen we op een begrijpelijke manier uit welke medicijnen veilig zijn en welke risico’s met zich meebrengen. Zo kun je met een gerust hart de juiste beslissingen nemen voor jou en je kindje.

De indeling van medicijnen: Wat betekent die categorie eigenlijk?

In Nederland gebruiken artsen en apothekers een handig systeem om medicijnen in te delen: de Zwangerschapsmedicatiecategorie. Dit is een soort verkeerslichtsysteem dat aangeeft hoe veilig een middel is tijdens de zwangerschap.

De meest gangbare indeling loopt van A (zeer veilig) tot D (risicovol). Het is goed om te weten dat deze categorieën gebaseerd zijn op beschikbare onderzoeken, maar dat ze geen absolute garantie bieden. Elk lichaam is anders.

• Categorie A: Veilig. Uit onderzoek blijkt dat deze medicijnen geen schade toebrengen aan de baby.
• Categorie B: Waarschijnlijk veilig. Dierproeven laten geen schadelijke effecten zien, maar er is minder bekend bij mensen. Dit is vaak onderverdeeld in B1, B2 en B3.
• Categorie C: Met voorzichtigheid gebruiken. Dierproeven laten schadelijke effecten zien, maar bij mensen is dat niet duidelijk. De arts moet de voordelen afwegen tegen de risico’s.
• Categorie D: Risicovol. Er zijn aanwijzingen dat het medicijn schadelijk kan zijn voor de baby, maar soms is het nodig bij ernstige aandoeningen.

De indeling ziet er ongeveer zo uit: Altijd het advies: raadpleeg je arts of apotheker.

Zij hebben de meest actuele kennis en kunnen jouw situatie het beste beoordelen.

Veilige medicatie tijdens de zwangerschap

Gelukkig zijn er genoeg medicijnen die zonder problemen gebruikt kunnen worden. Deze middelen zijn uitgebreid getest en blijken veilig te zijn voor zowel moeder als kind.

Paracetamol is vaak de eerste keuze bij hoofdpijn, koorts of pijn. Het is al tientallen jaren bekend en wordt als veilig beschouwd tijdens de zwangerschap.

Paracetamol: De klassieke pijnstiller

De maximale dosis per dag is 4 gram (dat zijn ongeveer 8 tabletten van 500 mg). Probeer de dosis zo laag mogelijk te houden en neem alleen een tabletje als het echt nodig is. Let op: paracetamol is geen wondermiddel tegen hoge koorts bij een ernstige infectie, dus bij langdurige klachten is doktersbezoek nodig.

Bijna elke zwangere vrouw heeft baat bij extra vitamine D. Het is essentieel voor de botontwikkeling van je baby.

Vitamine D en ijzer: Belangrijke bouwstoffen

De Gezondheidsraad adviseert dagelijks 10 microgram vitamine D. Ook ijzer is cruciaal. Tijdens de zwangerschap maak je meer bloed aan, waardoor de behoefte aan ijzer toeneemt. Een tekort kan leiden tot vermoeidheid.

Een dagelijkse dosis van circa 400 tot 600 mg ijzer via een supplement is vaak voldoende.

Antibiotica: Welke zijn veilig?

Deze middelen vallen onder categorie A of B en zijn dus veilig. Als je een infectie hebt, kunnen antibiotica nodig zijn. Niet alle soorten zijn veilig, maar er zijn gelukkig genoeg opties.

Penicillines (zoals Amoxicilline) en cefalosporines (zoals Cefalexine) worden al decennia lang veilig voorgeschreven aan zwangere vrouwen. Ze vallen in de lagere risicocategorieën.

Hooikoorts en allergieën

Meld altijd aan je arts dat je zwanger bent, zodat hij bij antibiotica bepaalt welke veilig zijn voor jou. Veel vrouwen hebben last van hooikoorts tijdens de zwangerschap. De meeste antihistaminica (middelen tegen allergie) zijn veilig, maar het is zaak om de juiste te kiezen.

Cetirizine en loratadine worden vaak als veilig beschouwd. Een neusspray met zout water is altijd onschadelijk.

Risicovolle medicatie: Waar moet je voor oppassen?

Sommige medicijnen kunnen schadelijk zijn voor de ontwikkeling van de baby. Vooral in het eerste trimester, wanneer de organen zich vormen, is voorzichtigheid geboden.

Hieronder bespreken we enkele bekende risicovolle categorieën. NSAID’s (Niet-Steroïde Anti-Inflammatoire Middelen) zoals ibuprofen, diclofenac en naproxen zijn pijnstillers die ook ontstekingsremmend werken. Ze zijn vaak effectief, maar tijdens de zwangerschap zijn ze risicovol. Vooral na de 30 weken kunnen ze problemen geven, zoals het sluiten van een speciaal bloedvat in de baby (de ductus arteriosus).

NSAID’s: Slik ze niet in het derde trimester

Dit kan leiden tot hartproblemen bij de baby na de geboorte. Daarom adviseert het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) om deze middelen vooral in het eerste en tweede trimester alleen te gebruiken als het echt niet anders kan, en in het derde trimester helemaal te vermijden.

Paracetamol is hier de veiligere vervanger. Psychische gezondheid is net zo belangrijk als lichamelijke gezondheid.

Antidepressiva en angstmedicatie

Sommige vrouwen hebben antidepressiva nodig, zoals sertraline (Zoloft) of fluoxetine (Prozac). Hoewel er kleine risico’s zijn op aangeboren afwijkingen (zoals een hartaandoening) bij het gebruik van deze middelen in het eerste trimester, wegen de voordelen vaak zwaarder. Een onbehandelde depressie is ook schadelijk voor de baby.

De arts zal altijd een afweging maken. Het is belangrijk om dit nooit op eigen houtje te stoppen.

Antipsychotica en stemmingsregulatie

Medicijnen zoals olanzapine of risperidon worden gebruikt bij ernstige psychische aandoeningen. Tijdens de zwangerschap vereisen deze middelen extra aandacht. Ze kunnen het risico op een laag geboortegewicht of suikerziekte bij de moeder verhogen.

Regelmatige controle door een arts is hier onmisbaar. Er zijn middelen die absoluut niet veilig zijn en direct gestopt moeten worden zodra je zwanger bent (of zelfs al ervoor, als je probeert zwanger te worden).

Medicijnen die je direct moet stoppen

Een bekend voorbeeld is isotretinoïne (tegen acne), dat ernstige afwijkingen kan veroorzaken. Ook bepaalde bloedverdunners zoals acenocoumarol (Sintrom) zijn gevaarlijk en worden vervangen door prikken met laagmoleculaire heparine.

Een ander voorbeeld is litium, gebruikt bij stemmingsstoornissen, dat een risico op hartafwijkingen met zich meebrengt.

Overleg altijd met je arts voordat je stopt met een medicijn.

Specifieke situaties en aandachtspunten

Naast de algemene categorieën zijn er specifieke medicijnen die vragen oproepen. Veel vrouwen slikken levothyroxine voor een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie).

Levothyroxine en de schildklier

Dit is een essentieel medicijn tijdens de zwangerschap. Een te traag werkende schildklier kan de ontwikkeling van het brein van de baby negatief beïnvloeden.

Daarom is het belangrijk om de schildklierwaarden regelmatig te controleren. De dosis moet vaak worden verhoogd tijdens de zwangerschap. Dit medicijn valt onder categorie A en is veilig mits de dosering goed is afgestemd.

Hormonale medicatie

Anticonceptiepillen bevatten hormonen die de zwangerschap kunnen beïnvloeden. Zodra je zwanger bent, stop je met de pil. Maar er zijn ook andere hormonen, zoals schildklierhormonen of prednison (een corticosteroïd). Prednison kan soms nodig zijn bij astma of reuma.

Hoewel het in lage doses redelijk veilig is, kan het in hogere doses of bij langdurig gebruik problemen geven, zoals een hoger risico op een hazenlip of een lager geboortegewicht.

Waarop te letten bij het kopen van medicijnen

Het is dus een medicijn waar de arts goed naar kijkt. Denk ook aan vrij verkrijgbare middelen bij de drogist of apotheek.

Een hoestdrank met codeïne of een neusdruppel met xylometazoline kan schadelijk zijn als je het te lang gebruikt. Codeïne kan ademhalingsproblemen bij de baby veroorzaken, en neusdruppels kunnen de bloeddruk beïnvloeden. Lees altijd de bijsluiter en vraag raad aan de apotheker.

Conclusie: Blijf in gesprek

De zwangerschap is een wonderlijke, maar ook onzekere tijd. Medicatie kan helpen om je gezond te houden, maar het roept ook vragen op.

Het belangrijkste advies is: stop nooit zomaar met medicijnen en start ook niet zomaar met nieuwe. De verdeling in veilige en risicovolle categorieën (A tot D) helpt bij het maken van keuzes, maar de uiteindelijke beslissing ligt bij jou en je zorgverlener. Ben je zwanger of van plan dit te worden?

Bespreek dan alle medicijnen die je slikt met je huisarts of specialist.

Zij kunnen een inschatting maken van de risico’s en, waar nodig, overstappen op een veiliger alternatief. Met de juiste begeleiding kun je een gezonde zwangerschap doormaken en vol vertrouwen uitkijken naar de geboorte van je kindje.