Maagbeschermers bij ibuprofen wanneer nodig

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Een pakketje ibuprofen uit de kast halen is voor veel Nederlanders net zo normaal als een kopje koffie zetten. Hoofdpijn? Ibuprofen. Verkoudheid? Ibuprofen. Een zware sportsessie achter de rug?

Je raadt het al. Het is een echte alleskunner onder de pijnstillers. Maar er zit een addertje onder het gras.

Want dat bruine pilletje kan soms flink tegenspartelen in je maag. Het gevoel alsof je maag op tilt slaat, een zeurende pijn of brandend maagzuur; het zijn bekende bijwerkingen.

De grote vraag is dus: wanneer moet je nu eigenlijk écht een maagbeschermer slikken naast die ibuprofen? Laten we dat even helder op een rijtje zetten, zonder ingewikkelde dokterspraat.

Waarom voelt je maag zich soms niet zo lekker?

Om te begrijpen waarom ibuprofen soms voor problemen zorgt, moeten we even kijken naar hoe het werkt. Ibuprofen behoort tot de groep medicijnen die artsen 'NSAID's' noemen. Dat staat voor Niet-Steroïdale Anti-Inflammatoire middelen.

Klinkt ingewikkeld, maar het betekent gewoon: het remt pijn en ontsteking. In ons lichaam zitten enzymen, zo'n beetje de bouwplaatsen voor stoffen.

Een belangrijk enzym is COX. Je hebt twee varianten: COX-1 en COX-2.

COX-2 is de boosdoener bij ontstekingen en pijn; ibuprofen remt deze om je klachten te verminderen. Echter, ibuprofen is niet heel selectief en remt ook COX-1. En juist die COX-1 is belangrijk voor de aanmaak van prostaglandines.

Het gevaar op de lange termijn

Dat zijn stofjes die je maagwand beschermen tegen het felste maagzuur. Door ook COX-1 plat te leggen, verdwijnt dat schild en wordt je maagwand kwetsbaarder.

Een enkele ibuprofen op een lege maag is voor de meeste mensen nog wel te overzien. Het kan een beetje rommelen, maar het gaat vaak snel weer over. Het echte gevaar schuilt in herhaling. Als je langdurig ibuprofen slikt, bijvoorbeeld voor chronische pijn of een hardnekkige blessure, kan dit leiden tot irritatie van het maagvlies (gastritis).

In sommige gevallen kan dit uitgroeien tot een maagzweer. Dat is een zweertje in de wand van je maag of dunne darm die behoorlijk pijnlijk kan zijn en soms zelfs gaat bloeden.

Bloed in je ontlasting (zwarte, teerachtige ontlasting) is een alarmsymptoom dat je direct moet checken bij een arts.

Ook de combinatie met andere medicijnen, zoals bloedverdunners (denk aan Marevan of plavix) of corticosteroïden, verhoogt het risico aanzienlijk. Het is als het ware een effectieve, maar soms breekbare krachtpatser.

De risicogroepen: wie moet extra oppassen?

Niet iedereen loopt even veel risico. Sommige mensen hebben van nature al een gevoeligere maag, terwijl anderen jarenlang ibuprofen kunnen slikken zonder enig probleem.

Toch zijn er groepen waarbij het verstandig is om direct te denken aan maagbescherming.

De meest voor de hand liggende groep zijn de ouderen. Naarmate we ouder worden, verandert de maagwand en wordt deze minder soepel. Herstel duurt langer en de beschermende laag is vaak al wat dunner.

Daarnaast zijn er mensen die in het verleden al last hebben gehad van maagzweren of heftig maagzuur. Zij zijn vaak 'gevoeliger' voor de werking van NSAID's.

Ook als je andere medicijnen gebruikt die de maag irriteren (zoals aspirine of sommige antidepressiva) of als je regelmatig alcohol drinkt, is de stap naar maagbescherming sneller gezet. Het is een kwestie van de balans bewaren: als je maag al onder druk staat, is een extra trigger van ibuprofen vaak de druppel die de emmer doet overlopen.

De soorten maagbeschermers: wat kun je verwachten?

Als je besluit dat je maag wat extra steun kan gebruiken, stap je de apotheek binnen en sta je voor een schap met verschillende opties. Ze werken allemaal om de zuurproductie te minderen of de maagwand te beschermen, maar ze verschillen in sterkte en duur.

Dit zijn de klassiekers zoals Rennie, Maalox of Gaviscon. Ze werken als een soort brandblusser: ontdek hoe Rennie kauwtabletten werken door het maagzuur dat er al is te neutraliseren. Ze zijn ideaal voor snelle, incidentele verlichting van brandend maagzuur.

De snelle hulp: Antacida

De werking is echter kort; een halfuurtje tot een uurtje later is het effect weer verdwenen.

Ze zijn dus geen oplossing voor de bescherming tegen de langdurige effecten van ibuprofen. Dit zijn de zwaargewichten en de meest voorgeschreven maagbeschermers bij langdurig NSAID-gebruik. Denk aan medicijnen als Omeprazol (Losec), Pantoprazol (Pantoloc) of Esomeprazol (Nexium).

De krachtpatsers: Protonpompremmers (PPI's)

Ze remmen de aanmaak van zuur in de maag veel effectiever en langer. Ze zorgen er feitelijk voor dat er minder 'munitie' is om je maagwand aan te vallen.

Een verpakking van een PPI kost vaak tussen de €8 en €15, afhankelijk van het merk.

Ze zijn vaak de beste keuze als je voor langere tijd ibuprofen moet gebruiken, omdat ze een constante bescherming bieden.

De 3-3-3 regel: een simpele vuistregel

Er bestaat een handige vuistregel die artsen vaak gebruiken om het gebruik van ibuprofen in de hand te houden: de 3-3-3 regel.

Het is een makkelijk te onthouden schema om te voorkomen dat je maag in de problemen komt. De regel werkt als volgt: probeer ibuprofen niet langer dan 3 dagen achter elkaar te gebruiken zonder dit met een dokter te overleggen. Probeer het aantal innames te beperken tot maximaal 3 keer per dag (uiteraard binnen de veilige doseringen die op de verpakking staan). En probeer het totale gebruik per jaar te beperken tot 3 maanden in totaal.

Natuurlijk is dit geen wet van Meden en Perzen; als je het echt nodig hebt voor chronische klachten, zal een arts een andere afweging maken. Maar voor de doorsnee gebruiker die een pilletje pakt tegen een griepje of een verrekte spier, is dit een veilig kader.

Wat te doen als je maag protesteert?

Je slikt al een paar dagen ibuprofen en je voelt een onprettig, zeurend gevoel in je bovenbuik. Wat nu? Allereerst: stop even met de ibuprofen.

Geef je maag de kans om tot rust te komen. Vaak verdwijnen de klachten dan vanzelf.

Een glas water kan helpen om de maag te spoelen. Probeer daarnaast even te letten op je dieet. Vermijd voorlopig scherp eten, veel koffie, alcohol en vet voedsel; dit zijn allemaal prikkels die je maag extra kunnen irriteren.

Als je een antacidum in huis hebt (zoals Rennie), kun je die innemen voor verlichting van het brandende gevoel. Als de klachten echter aanhouden, verergeren of als je bloed braakt of zwarte ontlasting hebt, is het tijd om de huisarts te bellen. Soms is er meer aan de hand of is een sterkere maagbeschermer nodig.

Het slim voorkomen: preventieve tips

De beste manier om met bijwerkingen om te gaan, is ze voorkomen.

Er zijn een paar simpele gewoontes die je kunt aanleren om je maag te sparen, zelfs als je ibuprofen moet slikken. De allerbelangrijkste tip: slik ibuprofen nooit op een lege maag. Neem het in tijdens of direct na een maaltijd. Voedsel vormt een tijdelijke buffer tussen de pillen en je maagwand.

Daarnaast is het verstandig om altijd de laagst mogelijke dosis te kiezen die nog effectief is. Slik je 600 mg omdat je hoofdpijn hebt?

Probeer of 400 mg ook werkt. En tot slot: wees kritisch.

Vraag jezelf af: 'Heb ik dit pilletje nu écht nodig, of is een paracetamol (die overigens veel vriendelijker is voor de maag) ook voldoende?' Door bewust om te gaan met pijnstillers en te luisteren naar je lichaam, kun je de kracht van ibuprofen benutten zonder dat je maag de rekening betaalt. Want pijnvrij door het leven gaan is fijn, maar het is nog fijner als je dat doet met een rustige buik.