Pijnstillers bij zenuwpijn waarom paracetamol niet werkt

Annelies de Vries

Gecertificeerd apotheker en voorlichtingsdeskundige

Stel je voor: je hebt last van een zeurende, brandende of stekende pijn.

Je grijpt naar de vertrouwde paracetamol, want dat helpt toch bij bijna alles? Maar bij zenuwpijn is dat helaas vaak dweilen met de kraan open.

Waarom is dat eigenlijk? Waarom voelt zenuwpijn zo anders en waarom schiet de meest verkochte pijnstiller van Nederland tekort? Laten we dat eens onder de loep nemen, zonder moeilijke woorden, maar met de uitleg die je nodig hebt.

Wat is zenuwpijn eigenlijk?

Om te begrijpen waarom paracetamol niet werkt, moeten we eerst snappen wat er precies gebeurt bij zenuwpijn. Stel je je lichaam voor als een enorm netwerk van elektrische kabels, oftewel zenuwen.

Deze kabels brengen signalen van overal in je lichaam naar je hersenen.

"Er is een snee!", "Er is hitte!", "Er is een blessure!". Bij normale pijn, zoals een blaar of een spierblessure, is er iets kapot of ontstoken. De zenuwen werken nog zoals het hoort: ze waarschuwen je voor schade.

Bij zenuwpijn (neuropathische pijn) is het probleem niet dat er iets mis is met je weefsel, maar dat de kabel zelf kapot is. De isolatie is doorgebrand of de kabel geeft continue een verkeerd signaal door.

Je hersenen krijgen een vals alarm: "Pijn! Pijn! Pijn!" terwijl er misschien geen nieuwe schade is. Het is alsof je brandalarm continu afgaat omdat er een batterij leeg is, niet omdat er echt brand is. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Diabetes (suikerziekte)
• Gordelroos (na de uitslag kan de zenuw blijven zeuren)
• Ischias of hernia
• Chronische aandoeningen zoals fibromyalgie

Waarom paracetamol de mist in gaat

Dit is het cruciale punt. Paracetamol is een pijnstiller die vooral werkt in de 'normale' pijnpaden.

Je zou het kunnen zien als een demper op de geluidsinstallatie. Het zorgt dat het volume van de pijnsignalen zachter wordt. Maar paracetamol werkt vooral in op ontsteking en koorts.

Het remt de aanmaak van stoffen (prostaglandinen) die vrijkomen bij weefselschade. Als je een verstuikte enkel hebt, helpen die stoffen om de boel op te zwellen en pijn te veroorzaken. Paracetamol blokkeert dat.

Bij zenuwpijn is dat het probleem niet. Daar is de "kabel" zelf het issue, niet zozeer een ontsteking eromheen (hoewel dat soms wel meespeelt). Paracetamol kan de kapotte kabel niet repareren.

Het is alsof je verf gebruikt om een lekke band te plakken. Fijn dat het mooi glanst, maar je rijdt nog steeds niet.

Wetenschappelijke studies bevestigen dit. Onderzoek toont aan dat paracetamol bij zenuwpijn amper tot geen effect heeft vergeleken met een placebo.

Het is dus echt niet aanstellerij als je zegt: "Die bruine pilletjes doen bij mij niks."

De juiste medicijnen voor zenuwpijn

Omdat paracetamol de plank misslaat, zijn artsen aangewezen op medicijnen die specifiek de zenuwkalme zijn. Dit zijn vaak pijnstillers voor ouderen waar je op moet letten, die je misschien kent van andere aandoeningen, maar die hier heel goed werken.

Anticonvulsiva (de 'kalmeermiddelen' voor zenuwen)

Dit klinkt eng, maar het zijn eigenlijk de gouden standaard bij zenuwpijn.

Deze medicijnen waren oorspronkelijk voor epilepsie, maar ze doen iets goeds met je zenuwbanen. Ze zorgen ervoor dat de 'kortsluiting' in je zenuwen minder snel ontstaat. Ze dempen het overgevoelige alarmsysteem.

• Gabapentine (merknaam Neurontin): Een klassieker in de behandeling. Het helpt bij pijn door diabetes of na gordelroos. De dosering moet langzaam opgebouwd worden, want het kan suf maken.
• Pregabaline (merknaam Lyrica): De 'nieuwere' versie van gabapentine. Het werkt vaak sneller en krachtiger. Veel mensen met fibromyalgie of ernstige zenuwpijn zwermen hierbij. Wel prijzig, maar vaak vergoed.

Antidepressiva (ja, echt waar)

De twee bekendste namen zijn: Dit is voor veel mensen een verassing, maar wist je dat pijnstillers bij rugpijn ook vaak worden gecombineerd met bepaalde antidepressiva die extreem effectief zijn tegen zenuwpijn? Je hoeft namelijk niet depressief te zijn om er baat bij te hebben.

Ze beïnvloeden de stofjes (serotonine en noradrenaline) die in je ruggenmerg en hersenen helpen bij het 'uitdoven' van pijnsignalen. Denk hierbij aan: Wat dan met ibuprofen of naproxen? Die werken ook tegen ontstekingen. Ja, dat klopt. Als er sprake is van een zenuw die bekneld zit en flink ontstoken is (zoals bij hevige ischias), kunnen NSAID's soms helpen.

• Amitriptyline: Een oudere, maar zeer effectieve pijnstiller in lage doseringen.
• Duloxetine (merknaam Cymbalta): Werkt goed bij combinaties van chronische pijn en stemmingsklachten.

NSAID's: De uitzondering op de regel

Maar ze zijn geen oplossing voor de onderliggende schade aan de zenuw.

Bovendien zijn ze belastend voor je maag en nieren bij langdurig gebruik. Dus: alleen op doktersvoorschrift en met mate.

Meer dan alleen pillen

Zenuwpijn is hardnekkig. Alleen pillen slikken is vaak niet genoeg. Je moet het lichaam en de hersenen opnieuw leren hoe ze met pijnsignalen om moeten gaan.

Beweging en fysiotherapie

Hier zijn methoden die vaak naast de medicijnen worden ingezet. Bewegen is eng als het pijn doet, maar stilzitten is de grootste vijand van zenuwpijn.

Zenuwen houden van beweging. Een fysiotherapeut kan helpen om spieren te ontlasten die misschien overbelast zijn door de pijn, en om de houding te verbeteren.

TENS: Elektrische schokjes tegen de pijn

Denk aan oefeningen voor de rug of de nek. Ken je die pleisters met draadjes die je bij de fysio krijgt? Dat is TENS (Transcutane Elektrische Neurostimulatie).

Het zijn kleine elektrische impulsen die je zenuwen prikkelen. Dit klinkt heftig, maar het voelt als een tintelend massageotje.

Psychologische hulp: De kracht van je hoofd

Het idee is dat de 'goede' prikkels de 'slechte' pijnprikkels blokkeren. Je hersenen kunnen niet tegelijkertijd alles verwerken. Het is een effectieve manier om pijn tijdelijk te verlagen zonder extra pillen. Pijn zit niet alleen in je voet of rug, het zit in je hersenen.

Hoe meer je je focust op de pijn, hoe erger hij lijkt te worden. Therapieën zoals Cognitieve Gedragstherapie (CGT) leren je om anders naar de pijn te kijken. Je leert:

• De cirkel van pijn-angst-klachten te doorbreken.
• Ontspanningsoefeningen te doen.
• Activiteiten te blijven doen die je leuk vindt, ondanks de pijn.

Conclusie: Zoek de juiste hulp

Als je last hebt van zenuwpijn en je hebt het idee dat paracetamol niets doet: je bent niet gek en je overdrijft niet.

Je gebruikt simpelweg het verkeerde gereedschap voor de klus. Zenuwpijn vraagt om een aanpak die specifiek is gericht op het kalmeren van het zenuwstelsel. Dat begint bij de huisarts, die je kan doorverwijzen naar een pijnspecialist of neuroloog. Durf te vragen naar alternatieven zoals gabapentine, pregabaline of antidepressiva.

Zoek je een overzicht van pijnstillers bij gewrichtspijn? Ook daarvoor kun je bij de huisarts terecht.

En onthoud: het is een combinatie van medicijnen, beweging en soms mentale begeleiding die het beste resultaat geeft.

Je hoeft niet met deze pijn rond te lopen, er zijn oplossingen die wél werken.